Een aantoonbaar circulair gebouw, met paspoort

Voor onze sector liggen de kansen in het circulair ontwerpen en bouwen. Ondanks verschillende initiatieven blijken opdrachtgevers in de bouw nog terughoudend: zij wachten op bewijsvoering en regelgeving. De eis om milieuvriendelijker en meer circulair te bouwen gaat minister Ollongren scherpstellen met de MPG, te beginnen in 2021 en oplopend tot een halvering in 2030. Bijvoorbeeld door aanvullende indicatoren voor de MPG te laten ontwikkelen, zodat maatregelen die leiden tot hoogwaardig hergebruik en recycling kunnen worden meegerekend in de milieuprestatie van een gebouw.

Tekst: Menno Meerdink Veldboom

De uitdaging voor de markt is nu om bewijs te leveren. NEXTERIA B.V., een initiatief van VDR Bouwgroep uit Deventer, heeft daarin een belangrijke stap gezet. Door het samenvoegen van gevalideerde rekenmethodieken tot één verzameldocument, het Gebouwpaspoort, wordt het begrip ‘circulair gebouw’ concreet en ontstaat er inzicht in de waarde van alle toegepaste materialen. Dankzij een intensieve samenwerking met NIBE is het NEXTERIA Gebouwpaspoort voorzien van gevalideerde waardes voor de Materialen Circulariteit Index (MCI), de Losmaakbaarheid Index (LI) en de Milieu Prestatie Gebouwen (MPG). Tezamen met o.a. het materiaalpaspoort, een demontageplan, terugnamegaranties en duurzaamheidscertificaten, biedt het Gebouwpaspoort de gebouweigenaar zekerheid over de duurzaamheid en circulariteit van zijn pand.

image

Volledige doorrekening bedrijfshal

De MCI is al wat langer in omloop en wordt steeds meer geaccepteerd als meetmethode van circulariteit, maar de losmaakbaarheid is nog volop in ontwikkeling. Voor NEXTERIA en NIBE was dat aanleiding om het pilot-pand van NEXTERIA volledig door te rekenen. Aan de hand van de concrete casus is ervaring opgedaan met de verschillen tussen de theoretische rekenmethodieken en de praktijk van een bouwproject

Om een goed beeld te krijgen wat het effect is van de door NEXTERIA gemaakte duurzame en circulaire keuzes, is het ontwerp van het pilot-pand ook aangeleverd volgens de traditionele bouwmethodiek. NIBE heeft vervolgens de milieu-impact, de circulariteit en de losmaakbaarheid berekend voor zowel de circulaire bedrijfshal als de referentie bedrijfshal.

Het belang van LCA’s

Eén van de aandachtspunten bij de berekeningen bleek het belang van de input van data vanuit de Nationale Milieu Database (NMD). De NMD geldt bijvoorbeeld als bron voor de MPG-berekening en deels voor de MCI-berekening.

Omdat voor enkele toegepaste innovatieve circulaire producten van het NEXTERIA-pand nog geen bedrijfs- of branchespecifieke LCA's zijn opgenomen in de NMD (categorie 1 of 2), moest voor deze producten gerekend worden met generieke producten (categorie 3) waar door de NMD een toeslag van 30% op wordt gerekend. Dit uitgangspunt werkt negatief op de eindscores en doet geen recht aan de circulaire waarde van de werkelijk toegepaste materialen.

“Circulariteit zou niet één doel op zich moeten zijn, maar een manier om tot een duurzamer gebouw te komen, wat kan worden beoordeeld aan de hand van de milieu-impact.” NIBE, Olga van der Velde, projectleider.''

De overtuiging is dat zowel de MCI als de MPG nog gunstiger worden ten opzichte van traditionele producten, zodra de LCA’s van deze producten opgenomen zijn in de NMD. Dankzij de aangekondigde aanscherping van de MPG (het opnemen daarin van circulariteitseisen), EPC/ BENG en de subsidies die de overheid gaat verstrekken om LCA’s in de Nationale Milieu Database op te laten nemen, zullen er nog meer innovatieve circulaire producten beschikbaar komen. Dit onderstreept het belang voor leveranciers van circulaire producten om de Levens Cyclus Analyse uit te laten voeren en beschikbaar te stellen in de NMD.

Hoge scores circulaire bedrijfshal

Binnen het circulaire model van de Ellen MacArthur Foundation past NEXTERIA producten toe die eenvoudig hergebruikt (Re-use), hersteld (Refurbish) of hernieuwd (Recycle) kunnen worden.

De terugnamegarantie waarborgt het uitgangspunt van NEXTERIA: géén afval of stort van materialen aan het einde van de levensduur. Bij het ontwerp van het circulaire pand is daarom veel rekening gehouden met de demontage-mogelijkheden van de toegepaste materialen. Het pand scoort dan ook hoog in de Losmaakbaarheid- en circulariteitsberekeningen. Bij het berekenen van de MPG kwam echter een nadeel boven water van het in energie zelfvoorzienende pand: de PV-panelen drukken negatief op de MPG-score (zie kader 2). Om de twee bedrijfshallen goed met elkaar te kunnen vergelijken en om inzichtelijk te maken hoe de circulaire bedrijfshal kan worden berekend, zijn de PV-panelen uit de MPG-berekening weggelaten. Volgens de rekenregels echter zijn de PV-panelen onderdeel van de MPG-berekening. Dit kan daarom niet als officiële score gehanteerd worden, maar is uitgerekend ter indicatie en ter vergelijking.

image

MCI NEXTERIA: 0,75

De materialencirculariteitsindex (MCI) geeft het percentage hergebruikte grondstoffen in een product aan, plus het percentage dat herbruikbaar is. Hoe hoger de score, hoe beter. Er zijn nog geen gemiddelde MCI-scores bekend voor de Nederlandse bouw, zoals er wel referentieberekeningen bestaan voor de MPG-score. Toch kan deze score al hoog genoemd worden, gezien de maximaal haalbare score 1,00. Om gevoel te krijgen bij de hoogte van de MCI-score is tevens een MCI-berekening gemaakt van de referentie bedrijfshal, die een score van 0,54 behaalt.

Losmaakbaarheid NEXTERIA: 0,85

Losmaakbaarheid wordt uitgedrukt in een percentage en is de mate waarin producten demonteerbaar zijn zodat het zijn functie kan behouden en hoogwaardig hergebruik realiseerbaar is. De maximaal haalbare score is 1,00. De NEXTERIA-hal haalt een bovengemiddelde tot hoge losmaakbaarheidsindex, waar de referentiehal een lagere losmaakbaarheidsindex haalt (0,74). Het verschil in losmaakbaarheid tussen de twee hallen wordt veel groter, als ofwel de PV-panelen ofwel de MPG-score weggelaten wordt. Volgens NIBE trekt het hoge aandeel van PV-panelen in de MPG-score, de losmaakbaarheidsindex van een gebouw uit verhouding. Helemaal bij een MPG-berekening van een bedrijfshal, waar de PV panelen de helft van de score bepalen.

“Hoe meer circulaire producten de NMD bevat, hoe meer mogelijkheden dit projectontwikkelaars geeft om te zorgen voor een circulair gebouw. Een fabrikant of leverancier die de LCA van zijn circulaire product in de NMD heeft gezet, zal dan ook sneller geselecteerd worden bij de materiaalkeuzes voor een circulair gebouw.”
- NEXTERIA, Cor van Dijken, manager duurzaamheid.

MPG NEXTERIA: 0,59

Voor een nieuwbouw geldt een maximum-waarde voor de Milieuprestatie Gebouw (MPG) van 1,00. Hoe lager de score, hoe beter. De reguliere milieu-impact volgens de MPG-berekening, ligt tussen een regulier gebouw (0,60) en NEXTERIA (0,59) nagenoeg gelijk. De score van de NEXTERIA-hal zal gunstiger zijn, als de LCA’s van de materialen waarvoor nu noodgedwongen met generieke profielen gerekend is, toegevoegd zijn aan de NMD.

Het pilot-pand van NEXTERIA is qua uiterlijk nauwelijks te onderscheiden van een traditionele bedrijfshal. Toch laten deze gevalideerde waardes zien dat een doordacht concept leidt tot een duurzaam en circulair pand dat nu al voorgesorteerd is op de naderende regelgeving. NEXTERIA laat weten dat de inhoudelijke compleetheid van zijn Gebouwpaspoort opdrachtgevers over hun terughoudendheid heen doet stappen: er wordt bijvoorbeeld inmiddels gerekend aan een bedrijfshal van 20.000 vierkante meter, waarbij de duurzame en circulaire ambities hoog zijn.

Het gebouwpaspoort van het pilot-pand van NEXTERIA is gekoppeld aan het BIM-model van het pand en bevat alle documenten die de circulariteit en duurzaamheid van het pand aantonen. In dit document:

1. Materialenpaspoort op basis van de LCA’s of EPD’s van producten.

Hierin is van de toegepaste producten de herkomst en milieu-

impact gedocumenteerd.

2. Materialen Circulariteits Index (MCI) op basis van de Ellen

MacArthur Foundation methodiek. Deze is opgebouwd uit de

gevalideerde berekeningen voor de afzonderlijke producten en

geeft aan hoe hoogwaardig de toegepaste materialen weer terug

in de circulaire keten op te nemen zijn.

3. Losmaakbaarheids Index (LI) volgens de rekenmethodiek van

CB23. De LI geeft aan hoe eenvoudig en ongeschonden producten

uit het pand gedemonteerd kunnen worden t.b.v. hergebruik.

4. Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) op basis van de GPR Gebouw

Software, geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die

in het gebouw worden toegepast.

5. Demontageplan. Doordacht demonteren van het pand aan het eind

van de gebruiksduur, voorkomt afval en sloop.

6. Terugnamegarantie. NEXTERIA garandeert de betrokkenheid van

leveranciers om materialen/ producten hoogwaardig voor de

circulaire keten te behouden. De restwaarde is vastgelegd en het

pand levert als het ware zijn statiegeld op bij demontage.

7. Overige duurzaamheidslabels en certificaten. Denk aan BREEAM-

NL, GPR Gebouw, MPG, EPC, CO2 Footprint, etc.

PV panelen drukken de score

PV panelen gaan door hun degradatie niet lang mee en kunnen alleen hergebruikt worden als dat technisch nog mogelijk is, wat redenen zijn voor een hoge MPG score. Ze worden echter wel gerecycled. Toch bijten wat dat betreft de wens om te werken met duurzame materialen en het opwekken van groene energie elkaar. Het is waardevol dat inzichtelijk wordt dat PV-panelen een grote milieubelasting hebben, maar de keuze om ze toe te passen is natuurlijk goed te verantwoorden. NEXTERIA geeft aan positief gestemd te zijn over de ontwikkeling van de DPG (DuurzaamheidsPrestatieGebouw), een nieuwe ontwikkeling in de rekensoftware van GPR Gebouw. Te zijner tijd zullen de resultaten van de energie- en de milieuprestatieberekeningen in deze methode dus worden uitgedrukt in één prestatie. Zo ontstaat een eenduidiger beeld over de samenhang tussen en (positieve) effecten op zowel de milieuprestatie als op de energieprestatie. NEXTERIA verwacht daarom ook dat de overheid anders om zal gaan met deze rekenregels bij subsidie aanvragen, om een beter beeld te krijgen van de milieu impact van gebouwen .

Meer informatie